Het schrijven bestaat al heel lang; na het vinden van natuurlijk grafiet in de 16e eeuw werd het schrijven met potlood gangbaar. Uiteindelijk werd al vrij snel het potlood en daarna het vulpotlood ontwikkeld.
Potloden zijn extra handig om aantekeningen te maken; je kunt het uitgummen en verbeteren en het vlekt niet zoals bijvoorbeeld een vulpen.
Het betere vulpotlood heeft best een bijzonder mechanisme. Ook vanuit het oogpunt van duurzaamheid zijn vulpotloden prima; je kunt altijd nieuwe vullingen aanschaffen; de (betere) houders gaan zeker lang mee.
Grafiet is ook een veilig materiaal; de naam potlood is ontstaan omdat men voor de vondst van grafiet ook staafjes van in potten gesmolten lood gebruikte om te schrijven op leisteen. In het Engels gebruikt men nog de term “lead” voor de vullingen/stiften. Het potlood heeft niets te maken met het ongezonde metaal lood!
Het potlood nam vooral een vlucht tijdens de grote loopgravenoorlogen omdat je er onder natte omstandigheden mee kon schrijven terwijl inkt dan uitloopt. Producenten vindt je meestal waar grafiet wordt gevonden.
Merken Schrijfmateriaal
Er zijn een aantal bekendere merken voor schrijfmateriaal, denk bv aan:
Caran d’ache, Faber Castell, Lamy, Mont Blanc, Cross, Parker, Pentel, Waterman, Staedtler, Sheaffer, Yard o’Led.
De keuze van een vulpotlood
De keuze van een vulpotlood is deels een persoonlijke zaak.
De vorm/design van het potlood en het gewicht moet in de hand prettig zijn. De stiftdikte speelt een rol vanwege het irritant snel breken van dunnere stiften; veel vulpotloden hebben inmiddels een speciale stiftbeschermer (lead sleeve) dit is vooral belangrijk voor het schrijven met dunnere stiftjes (0,5 of 0,3 mm). De hardheid van de stift kan gekozen worden naar smaak; gangbaar is HB (gemiddeld).
| 9H | 8H | 7H | 6H | 5H | 4H | 3H | 2H | H | F | HB | B | 2B | 3B | 4B | 5B | 6B | 7B | 8B | 9B |
| zeer hard | hard | gemiddeld | zacht | zeer zacht | |||||||||||||||
Daarnaast speelt (voor mannen) het opbergen mogelijk een rol. Potloden met een uitstekende punt haken snel in een overhemd; een goede optie is daarbij een vulpotlood met inschuifbare stiftbeschermer (retractable sleeve).
Voorbeelden van de onderdelen bij bv Rotring:
Er is dus een verschil of het potlood meegaat of alleen op het bureau ligt.
Ik gebruik beide opties en heb ook meerdere potloden op het bureau liggen. Mensen die veel tekenen hebben vaak potloden met verschillende hardheden; een (verstelbare) hardheidsindicator is dan prettig.
Praktisch voor het meegaan is ook dat het potlood een gom bevat.
Voor ons is ook de techniek en innovatie van belang; nieuwe ontwikkelingen zijn altijd interessant.
Verder hangt de keuze samen met wat u mooi vindt qua uitstraling; metaal of kunststof, en misschien een kleur. Een extra keuze factor is natuurlijk de hoeveelheid geld die u er aan wilt spenderen.
Een luxe vulpotlood kan enkele honderden euro’s kosten maar gaat daarentegen ook een leven lang mee.
Mooi design en/of goede techniek (huidige potloden)
Er zijn heel veel leveranciers van vulpotloden en het voert te ver om ze allemaal te benoemen. Vulpotloden met, in mijn ogen, een mooi design zijn:
- Faber Castell type Classic
- Lamy type 2000 (strak Bauhaus design)
- Rotring type 800+
- Caran d’Ache typen Varius en Madison
Deze vulpotloden zijn behoorlijk duur.
Betaalbaar (< 25€) en met een goede techniek maar minder chique zijn ook:
- Rotring Tikky Retro
- Uni-ball Kuru Toga
- Uni Kuru Toga Roulette
De laatste 2 zijn van Mitsubishi (ja ze maken ook schrijfgerei). Ik heb de Uni-ball (oudere) variant 0,5 mm met een inschuivende stiftbeschermer gekocht met de nieuwe ontwikkeling waarbij het stiftje tijdens het schrijven iets draait en daardoor bijna nooit breekt. Dit is een prima vulpotlood. Ik weet niet of deze retractable variant nog wordt geleverd. Ook is het vreselijk jammer dat hier geen mooie (iets zwaardere) metalen versie van is! Bij de Roulette heeft men hetzelfde draaimechanisme maar is de sleeve (ook) niet intrekbaar.
Faber Castell
Een (Duitse) producent van heel fraai schrijfmateriaal; zoals aangegeven ben ik bijzonder gecharmeerd van het type Classic. Dit potlood ligt fijn in de hand en is goed gebalanceerd. Het nieuwe model E-Motion oogt ook bijzonder fraai maar is voor mij net iets te kort om prettig te schrijven.
De Faber familie zijn van oudsher gerenommeerde ondernemers in de potlood industrie en men kent meerdere vertakkingen. A.W. Faber (1761 gestart!), Faber Castell, Eberhard Faber (US) en Johann Faber (Brazilië en Duitsland (Bavaria) / later ook Faber Castell). Wij hebben in ons aanbod vintage zaken van al deze bedrijven.
Ook gewone potloden en kleurpotloden worden geleverd door Faber Castell. Gerenommeerd is de “Perfect Pencil” doos die op geen bureau mag ontbreken; in ons aanbod treft u ook een aantal van deze dozen.
Lamy
In de jaren 30 startte de heer Josef Lamy in Duitsland een vulpenfabriek; later in de jaren 50 en 60 werden ook pennen en vulpotloden toegevoegd.
In 1966 werd de Lamy 2000 gelanceerd; een helder en modern Bauhaus design. Lamy lanceert regelmatig nieuwe modellen en innovatieve inktsystemen; innovatief en vaak redelijk betaalbaar (bv Safari model) maar de 2000 blijft voor mij een tijdloos mooi model.
In 2024 is Lamy overgenomen door Mitsubishi Pencil Company.
Rotring (rOtring)
Rotring startte in Duitsland in de Bauhaus periode (1928).
Ook zij waren innovatief qua inktsystemen (Tintenkuli) en vulpotloden met meerdere kleurstiften er in. Men staat ook vooral bekend om de technische tekenpennen (Isograph); de vulpotloden hebben vergelijkbaar een scherpe punt die goed langs een liniaal getrokken kan worden.
Caran d’Ache (Varius en Madison)
Naast bovengenoemde Duitse en Japanse potloden is ook het Zwitserse Caran d’Ache een leverancier van geweldig mooi en goed schrijfgerei.
Wij hebben een tijdlang geschreven met het Varius Ivanhoe vulpotlood; maar uiteindelijk werd de metallic versie wat zwaar op de hand; ik heb nu standaard een zilveren Madison in gebruik; eigenlijk een dames vulpotlood qua formaat maar bijzonder prettig in het gebruik op het bureau.
Mont Blanc Meisterstück
Het schrijfgerei van Mont Blanc; een Duits bedrijf in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, is volgens mij vooral een status symbool en daarmee toch wat overgewaardeerd (te duur); ik vind de (Meisterstück) vulpotloden qua vorm minder mooi en strak; de midden-ring stoort me. Mijn interesse ligt bij strakke vulpotloden en pennen en dan vooral bij metallic uitvoeringen. Mont Blanc wordt helaas ook nogal geplaagd door vervalsingen. Zo nu en dan komen wij wel Mont Blanc tegen bij het inkopen.
Verzamelen en Specials (vintage, oud en antiek)
ZiArt heeft in de loop der jaren een groot aantal pennen en vulpotloden verzameld waarbij diverse, niet meer geproduceerde, modellen het noemen waard zijn. Een deel van deze specials vindt u ook in ons aanbod.
Paper Mate (ook wel PaperMate/Papermate)
ZiArt heeft een grote verzameling Paper Mate pennen verzameld uit de tweede helft van de 20ste eeuw. Deze (Amerikaanse) pennen worden gekarakteriseerd door de twee hartjes op de clip. Paper Mate liep in de vorige eeuw voorop in innovatie en ontwikkelde onder meer snel drogende inkt en niet lekkende pennen. Wij zijn bijzonder gecharmeerd geraakt van de slankere balpennen met zgn. powerpoint vullingen die bijzonder prettig schrijven doordat de vulling iets mee-veert bij het schrijven. Er is feitelijk geen balpen die zo prettig schrijft. In de jaren 50 werd Paper Mate overgenomen door de Gillette Company die in 1980 ook Waterman overnam.
Ook het nu vintage slanke vulpotlood en de slanke (gender neutrale) vulpen functioneert goed en oogt zeer chique. In ons aanbod treft u meerdere setjes.
Eind van de 20ste eeuw is daarna het (voor mij dus onbegrijpelijke) besluit genomen om de luxe pennen onder Waterman uit te brengen en Paper Mate in het goedkope schrijfmaterialen segment te positioneren.
Een droevige zaak!
Faber Castell Alphamatic (en TK Matic)
Een van de mooiste vulpotloden ooit gemaakt in de jaren 70 en begin jaren 80. Faber Castell ontwierp hiermee vulpotlood voor schrijven en tekenen. Vooral de volledig metaal uitvoeringen (titanium, bronce) zijn fantastisch in het gebruik maar zeker heel moeilijk te vinden.
Een spin-off is de TK matic ook een zeer handzaam vulpotlood
Antieke vulpotloden en potloodhouders
Reeds in de 19e eeuw was het vulpotlood gangbaar.
Er zijn allerlei uitvoeringen; kleinere met een ringetje om op te hangen (chatelaine).
De chiquere modellen zijn van zilver en in uitzonderlijke gevallen van goud. Toen in de eerste helft van de 20ste gekleurde kunststoffen (zoals bakeliet en celluloid) meer in gebruikt raakten zie je dit ook verschijnen bij de vulpotloden.
Ook potloodhouders werden veel gebruikt; er zijn verschillende systemen; door te schuiven of door om te draaien kon het potlood / de potloodpunt beschermd worden.
Ook werd in het begin van de 20ste eeuw het potlood en of de houder gebruikt voor reclamedoeleinden.
In ons aanbod treft u verschillende antieke vulpotloden.
Meer kleuren vulpotloden (o.a. Fendt Norma)
De geschiedenis van meer-kleuren vulpotloden is nauwelijks beschreven.
In de jaren 70 raakte de vierkleuren balpen in zwang en hoewel je ze tegenwoordig niet veel meer ziet zijn dergelijke balpennen nog wel te koop en soms ook wel een combinatie van een pen met een vulpotlood.
Een van de bekendere meer-kleuren potloden was de Fendt Norma van het Duitse bedrijf Fend; opgericht in 1899.
Een Vintage Norma vier-kleuren vulpotlood
Gezien de patenten lijkt het er op dat de allereerste meer-kleuren potloden dateren uit de eind jaren 30 van de vorige eeuw.
Fend produceerde nog tot in de jaren 60 en is daarna gestopt.
Hun meer-kleuren potloden worden graag verzameld.
